Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny (ZSEiE) z sektora HVACR (urządzenia chłodnicze, klimatyzatory, pompy ciepła) zawiera zarówno wartościowe surowce i komponenty nadające się do ponownego użycia, jak i substancje niebezpieczne dla środowiska (F-gazy, oleje syntetyczne). Prawidłowe wycofanie sprzętu z eksploatacji jest kluczowym elementem gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) oraz wymogiem formalno-prawnym.
Obowiązki prawne przy wycofywaniu urządzeń z eksploatacji
Proces demontażu i utylizacji instalacji HVACR obwarowany jest rygorystycznymi przepisami unijnymi oraz krajowymi:
- Odzysk czynnika chłodniczego: Musi zostać przeprowadzony przez certyfikowanego technika przed przystąpieniem do demontażu fizycznego.
- Kompletność sprzętu: Urządzenie należy przekazać do zakładu przetwarzania w stanie kompletnym. Samodzielny demontaż podzespołów grozi niekontrolowaną emisją F-gazów oraz wyciekiem olejów.
- Ewidencja w systemie BDO: Przekazanie zużytego sprzętu wymaga wystawienia Karty Przekazania Odpadu (KPO) z odpowiednim kodem odpadu w Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami (BDO).
- Uprawniony odbiorca: Odpad może przejąć wyłącznie podmiot posiadający decyzje środowiskowe na zbieranie lub przetwarzanie ZSEiE.
Sankcje za nieprzestrzeganie przepisów:
- Od 4 000 zł do 15 000 zł – brak odzysku czynnika chłodniczego przez certyfikowany personel.
- Do 1 000 000 zł – nieprawidłowe gospodarowanie elektroodpadami (brak ewidencji BDO, przekazanie nieuprawnionym podmiotom).
Regeneracja a recykling czynników chłodniczych
|
Proces |
Opis i cel |
Przeznaczenie czynnika |
|
Recykling |
Podstawowe oczyszczenie (filtracja, odwodnienie) umożliwiające ponowne użycie w tej samej instalacji lub u tego samego właściciela. |
Stosowanie lokalne, brak przywrócenia pełnej normy jakościowej. |
|
Regeneracja |
Zaawansowane przetwarzanie w warunkach laboratoryjnych, przywracające właściwości czynnika pierwotnego (potwierdzone analizą składu). |
Pełny powrót gazu na rynek jako czysty produkt. |
|
Zagospodarowanie odpadu |
Przekazanie czynnika silnie zanieczyszczonego lub zmieszanego do unieszkodliwienia. |
Termiczne zniszczenie przez licencjonowany podmiot z wpisem do BDO. |
Gospodarka o obiegu zamkniętym: Projekt REELECTRO
Inicjatywa REELECTRO (rozwijana m.in. przy udziale Fundacji PROZON) zmienia podejście do wycofywanych urządzeń. Zamiast natychmiastowego przetapiania surowców, sprawne podzespoły HVACR przechodzą proces diagnostyki, testowania i ponownej certyfikacji.
Dzięki temu odzyskane sprężarki, automatyka czy wymienniki ciepła wracają do obiegu jako komponenty zamienne, co znacząco zmniejsza ślad węglowy oraz zapotrzebowanie na nowe surowce.
Uprawnienia zawodowe przy demontażu i obsłudze urządzeń HVACR
Prace związane z odzyskiem czynników, demontażem układów oraz ich odłączeniem od zasilania wymagają uprawnień F-gazowych oraz świadectw kwalifikacji elektroenergetycznych.
Planujesz zdobyć lub odnowić uprawnienia do pracy przy urządzeniach chłodniczych, klimatyzacyjnych oraz instalacjach elektrycznych? Sprawdź ofertę państwowych kursów SEP G1 (Elektryka), G2 (Ciepłownictwo/Chłodnictwo) i G3 (Gaz) w Ośrodku Szkolenia Zawodowego Omega na stronie oszomega.pl.
Piotr Kęska
Specjalista do spraw szkoleń OSZ Omega
