Regulacje prawne oraz wymagania dotyczące kompetencji w branży HVACR (chłodnictwo, klimatyzacja, pompy ciepła) przechodzą istotną ewolucję. Zgodnie z unijnym rozporządzeniem 2024/573, dotychczasowy system certyfikacji dla personelu ulega zmianie, rozszerzając zakres wymaganych kwalifikacji o czynniki alternatywne oraz wprowadzając terminowość certyfikatów.
Kluczowe założenia rozporządzenia UE 2024/573
Nowe przepisy unijne wprowadzają dwie zasadnicze reformy w obszarze uprawnień personelu:
- Obowiązek pracy z czynnikami alternatywnymi: Odświeżona certyfikacja obejmuje nie tylko tradycyjne F-gazy, ale również czynniki o niskim potencjale GWP:
-
- Grupa A1 i A2: Węglowodory/czynniki palne (np. R290 – propan), z podziałem zależnym od wielkości napełnienia układu.
- Grupa B: Dwutlenek węgla ( / R744).
- Grupa C: Amoniak ( / R717).
- Terminowość certyfikatów: Certyfikaty dla personelu będą ważne przez 7 lat. Przedłużenie uprawnień będzie wymagało ukończenia szkolenia przypominającego lub ponownego złożenia egzaminu.
Ważne: Na zaktualizowanie dotychczas bezterminowych certyfikatów F-gazowych dla personelu wyznaczono czas do 12 marca 2029 roku.
Harmonogram wdrażania zmian w Polsce
Implementacja nowego systemu certyfikacji w Polsce wymaga przejścia pełnej ścieżki legislacyjnej:
- Stan prawny (stan na II kwartał 2026 r.): Projekt nowelizacji polskiej ustawy F-gazowej jest w trakcie przygotowań do konsultacji społecznych.
- Przewidywany termin: Zakończenie procesu legislacyjnego planowane jest na koniec 2026 r., co oznacza, że polski system nowej certyfikacji zacznie w pełni funkcjonować pod koniec 2027 r.
Zasady obowiązujące w okresie przejściowym:
- Jedyną jednostką certyfikującą w Polsce pozostaje Urząd Dozoru Technicznego (UDT).
- Dotychczas wydane certyfikaty F-gazowe zachowują pełną ważność.
- Obecne certyfikaty UDT obejmują wyłącznie pracę z fluorowanymi gazami cieplarnianymi.
Certyfikaty dla personelu (UDT) a Certyfikaty Kompetencji (ISO)
Na rynku funkcjonują różne systemy oceny kwalifikacji. Należy wyraźnie odróżnić obowiązkowe certyfikaty państwowe od dobrowolnych certyfikatów kompetencji zawodowych:
|
Kryterium |
Certyfikat dla personelu (UDT) |
Certyfikat kompetencji (np. PN-EN ISO 22712) |
|
Wymóg prawny |
Obowiązkowy do wykonywania czynności przy instalacjach |
Dobrowolny (używany w przetargach, projektach międzynarodowych) |
|
Ważność |
Obecnie bezterminowy Docelowo 7 lat |
Terminowy (określony w standardzie normy) |
|
Uprawnienie F-gazowe |
TAK – stanowi pełne umocowanie prawne |
NIE – nie zastępuje certyfikatu UDT |
|
Jednostka nadająca |
Urząd Dozoru Technicznego (UDT) |
Akredytowane jednostki certyfikujące (np. COCh) |
Jak uzyskać certyfikat wg nowych zasad przed wejściem polskich przepisów?
Zgodnie z zasadą wzajemnego uznawania certyfikatów w Unii Europejskiej, dokument wydany przez akredytowaną jednostkę w dowolnym kraju członkowskim UE jest ważny na terenie całej Wspólnoty przez 7 lat.
Technicy w Polsce mogą skorzystać z tej ścieżki (organizowanej m.in. przez Fundację Ochrony Klimatu PROZON we współpracy ze Słowackim Stowarzyszeniem Chłodnictwa, Klimatyzacji i Pomp Ciepła). Pozwala to na odbycie szkolenia i zdanie egzaminu na certyfikat kategorii A1 (F-gazy + węglowodory) wydawany przez słowacką jednostkę certyfikującą, co zamyka wymóg aktualizacji uprawnień przed terminem w 2029 r.
Uzupełnienie uprawnień energetycznych (SEP) w HVACR
Wykonanie instalacji chłodniczych, pomp ciepła czy klimatyzacji wymaga nie tylko certyfikacji F-gazowej, ale także odpowiednich uprawnień państwowych z zakresu eksploatacji i dozoru urządzeń elektrycznych, grzewczych oraz gazowych.
Chcesz kompleksowo przygotować się do pracy w branży HVACR i zdobyć świadectwo kwalifikacyjne SEP G1 (Elektryka), G2 (Ciepłownictwo) lub G3 (Gaz)? Sprawdź ofertę certyfikowanych kursów w Ośrodku Szkolenia Zawodowego Omega na stronie oszomega.pl.
Piotr Kęska
Specjalista do spraw szkoleń OSZ Omega
